اینهم چند ضرب المثل کردی:

وه‌ختێكئه‌زانی مانای حه‌وسه‌ڵه‌
به‌ كه‌وچكه‌ ئاوی نه‌كه‌ویه‌ مه‌له‌!

میوان نایه‌وێ سفره‌ت ڕه‌نگین بێ!
نانت جۆیین بێ و خوڵقت گه‌نمین بێ!

بۆ ئه‌م نه‌زیلـه‌ش گوێ ڕابدێره‌
چێشتی پڕ كه‌بان، بێخوێ یا سوێره‌

كه‌سێ نه‌گبه‌تی بێته‌ سه‌ر شانی
په‌ڵووڵه‌ بخوات، ده‌شكی ددانی

حه‌زده‌كه‌ی دوور بی له‌ گێره‌ و كێشه‌
به‌قه‌د به‌ڕه‌ی خۆت پێ ڕابكێشه‌!

ئاوت خوارده‌وه‌ جارێك له‌ كانی
به‌ردی تێ مه‌خه‌، خۆ تۆ ئینسانی

پیاو به‌ خزم و دۆست ده‌بێ كۆڵه‌وار
ناقه‌ڵیشێ، هۆره‌ له‌ خۆی نه‌بێ دار

له‌گه‌ڵ ئه‌م بیرو باوه‌ڕه‌ چۆنی؟
ده‌ڵێن چێشتی خۆش دیاره‌ به‌ بۆنی!

بیستوومه‌ پارو له‌ زار بكه‌وێ
بۆ كۆش چاكتره‌، نه‌ك ئێره‌و ئه‌وێ

له‌ قه‌دیمه‌وه‌ ئه‌م قسه‌ قاوه‌:
” كوێر هه‌تا ده‌مرێ، به‌ته‌مای چاوه‌”

ئه‌مه‌ش فه‌رموده‌ی قه‌دیمیه‌كانه‌
به‌رد له‌ جێگای خۆی قورس و گرانه‌

له‌ شارو لادێ ئه‌م نه‌قڵه‌ باوه‌
گیای شین به‌ جێگای سه‌خته‌وه‌ ماوه‌

دووڕوو هه‌روایه‌ پیشه‌و ڕه‌فتاری
هه‌م له‌ ناڵ ئه‌دات، هه‌م له‌ بزماری

قه‌دیمی ده‌ڵێن بۆ ده‌سته‌وستان
هیچ فه‌رقی نییه‌ گه‌رمێن و كوێستان

ڕه‌نگه‌ ده‌رنه‌چی له‌ ئیمتیحانم
ئه‌گه‌ر عه‌یبی تۆ ته‌واو بزانم!

عه‌یبه‌كانی خۆت بێته‌ به‌ر چاوی
ڕه‌وا نابینی به‌ كه‌س به‌دناوی

مه‌شهووره‌ ده‌ڵێن خزم به‌ ددان
گۆشتیشت بخوا، ناشكێنێ ئێسقان

هه‌ر خوویه‌ك مرۆ گرتی به‌ شیری
بۆی ته‌رك نابێ زه‌مانی پیری


گۆشتخۆرن هه‌موو ده‌عبای ئه‌م ناوه‌
كه‌چی هه‌ر ناوی گورگ به‌دناوه‌

قه‌ت له‌ شوێن چووان نه‌چیه‌وه‌ چاكه‌
به‌س لێرو له‌وێ كای كۆن به‌ با كه‌!

ئاو بتبا مه‌چۆ سه‌ر پردی نامه‌رد
چش با بخنكێی به‌ سه‌د ئێش و ده‌رد

برا گیان هێشتا ئه‌سپ نه‌كڕاوه‌
ئاخوڕ هه‌ڵبه‌ستن، خه‌یاڵی خاوه‌
مریشك بۆخۆی وه‌سه‌ر نه‌كا خۆڵ
ناكری به‌ سه‌ریا به‌ هیچ شان و قۆڵ

سه‌رباری خه‌ڵكه‌ ته‌نبه‌ڵی بێخێر
ده‌ستی ماندووه‌ له‌سه‌ر زگی تێر

ئه‌و ڕۆژه‌ هه‌ر دێ سه‌ركه‌وی له‌ كه‌ل
به‌و مه‌رجه‌ به‌جێ نه‌مێنی له‌ گه‌ل

وا مه‌شهوره‌ شوان هه‌تا بخه‌وێ
مه‌ڕه‌كه‌ی زیاتر لێ دورر ئه‌وه‌وێ

نانێ ڕۆژ په‌یدا بكه‌ و نانێ شه‌و
هه‌ڵمه‌گره‌ هه‌رگیز منه‌ت له‌م و له‌و

شوێن بۆ سه‌ر پیشه‌ی خۆی ده‌چێته‌وه‌
گیا له‌سه‌ر پنجی خۆی ده‌ڕوێته‌وه‌

ڕووبه‌ڕوو ده‌بی له‌گه‌ڵ ژینی تاڵ
چونكی به‌ خه‌یاڵ كه‌س نه‌بووه‌ به‌ ماڵ

نمونه ای از کنایات  فلکلور روستا
- چه قو بیده لی خیونی در نتی
معادل فارسی : چاقو بزنی خونش نمی آید. کنایه از عصبانیت زیاد.
- چیقل دان نیری
- معادل فارسی: چینه دان ندارد. کنایه از آدم بی ظرفیت است.
- باوگ بی برا ئاموزا فه ره
- معادل فارسی: پدربی برادر، پسرعمو زیاد. کنایه از خویشاوندان فرصت طلب.
و ژیر ی ناچید
- معادل فارسی: زیربار نمی رود. کنایه از قبول نکردن کاری
- ئاگرژیر خوه له کو
- معادل فارسی: آتش زیرخاکستر. کنایه از آدم مرموز وآب زیرکاه
- ئاو اور ژنید
- معادل فارسی: آب کباب می کند. کنایه از نداری وفقیر بودن می باشد.
- دالگ یه ک اییه هاوردیه
- معادل فارسی: مادریکی از او زاییده است.کنایه از افراد توانا وخوش هیکل که هنگام تعریف کردن اصطلاح رابرای آنها به کار می برند.
- خیون کثیفه
- معادل فارسی: خونش تلخ است .کنایه از افراد بدخلق وگوشت تلخ.
- په تگ ناوری
- معادل فارسی: نخ پوسیده هم پاره نمی کند. کنایه از افراد ناتوانی که توانایی انجام کاری را نداردند.
- خه رهه خره پالانه گی عوض بویه

- معادل فارسی: خرهمان خر است فقط پالانش عوض شده است. آدم نادان هرپستی بگیرد، عوض نمی شود.
- دیان بان دیان نا گری
- معادل فارسی: دندانش روی دندان قرار نمی گیرد. کنایه از لرزیدن است.
- زوانم میو دراورد
- معادل فارسی: زبانم موی درآورد. کنایه از تاکیدزیاد.
- سه رو خاونه
- معادل فارسی: به صاحبش برمی گردد. کنایه از این است که راه ومسیر میداند ودوباره برمی گردد.
- سه رباری بیوه
- معادل فارسی: سر ، بارش شده کنایه از بیکاری وتنهایی
- شان شان اکه نی
- معادل فارسی: شانه ها به هم می خورند. کنایه از شلوغی واینکه جای سوزن انداختن نیست.
- قال قومیا
- معادل فارسی : سروصدا بلندشد .کنایه از برملا شدن کاری.
- که سیگ خه ر وه پی ئاو نایاد
- معادل فارسی: اجازه آب دادن به خر راهم بهش نمی دهند. کنایه ازنداشتن اختیار وبه حساب نیاوردن فرد.
- مل ارا کس نا خفنی
- معادل فارسی: گردن برای کسی خم نمی کند. کنایه از بی باکی ونترس بودن است.
- نان خور سفره در
- معادل فارسی: نان می خورد سفره را پاره می کند. کنایه از دم سفله.
- نادان وه چو دانا وه ئشاره

- معادل فارسی: نادان با چوب وآدم دانا با یک اشاره. کنایه از این است که هر برخورد ورفتاری متناسب با فرد می باشد.
- گورمان دا ئاوا
- معادل فارسی: گورمان به آب داد. کنایه از آبروریزی
برپشت نه یری
- معادل فارسی : پشت ورو ندارد.کنایه از آدم دو رو
- دس وشکه
- معادل فارسی : مشتش بسته است. کنایه از خسیسی
- ئاو زه ل ایاد
- معادل فارسی: به علف هرز بی استفاده آب می دهد. کنایه از کار بیهوده وبی فایده انجام دادن
- ئاو اوسی تو نوسه
- معادل فارسی: آب از جریان می ایستد تو توقف نکن. کنایه از تلاش زیادوبی وقفه
- برای مان برا کیسیه مان جیا
- معادل فارسی: برادریمان برادر کیسه مان جدا. کنایه از حساب حساب است کاکا برادر
- جه نگ له جیه جه نگ خوشه
- معادل فارسی: جنگ درجای رزم خودش خوب است. کنایه از این است که ارزش هرکاری درجای خودش خوب است.
- حه ق بنه ره ی وه بان سنگ ئاوی اکاد
- معادل فارسی: حق روی سنگ بگذارید آبش می کند. کنایه از این است که هیچ چیز نمی تواند دربرابر حق مقاومت کند.
- خه ر باری توفنگه گرگ اخو دی

 - معادل فارسی: خربارش تفنگ هم باشد گرگ اورا می خورد. کنایه از این است که آدم نادان از فرصت ها و امکاناتش بخوبی استفاده نمی کند.
- خه ر گرگ ایونیدی اچیه پیریو
- معادل فارسی: خر وقتی گرگ را می بیند به استقبالش می رود. کنایه از استقبال نادان از خطر.
- دا س هفت او قاپی تر نویه
- معادل فارسی: ازهفت رودخانه گذشته ، پایش خیس نشده است. کنایه از آدمهای زرنگ ومکار.
- دز نا بل ایاد کیان کون
- معادل فارسی: دزد ناشی به کاه دان می زند. کنایه از این است که بدون آگاهی نباید کاری را انجام داد.
- ریین دز برده یسی  سیگه  ها طویلیا
- معادل فارسی: دزد گوسفندان رابرده اما سگ آغل آنها را نگهبانی می دهد.کنایه از وفاداری
- ریش و ناو ئاسیاو اسفید کردیه
- معادل فارسی: ریش توی آسیاب سفید کرده است. کنایه از فرد مسنی که فاقد تجربه است.
- ساز وه هوای زمانییا ژنن
- معادل فارسی: ساز رابه هوای زمانه می نوازند. کنایه از نان به نرخ روز خوردن.
- کوچک و جی خویا سنگینه
- معادل فارسی : سنگ درجای خودش سنگین است. کنایه از این است که هرفردی درمحل وجایگاه خودش احترام دارد.
- شووان شه که ت ومال خاون پز نارازی
- معادل فارسی: چوپان خسته وصاحب خانه ناراضی . کنایه از قدر زحمت دیگران را ندانستن.
- و ئاگر خوه له کو اکفیدو
- معادل فارسی: از آتش خاکستر به جای می ماند . کنایه ازفرزند ناشایست برای پدر
- وید ه کیوانو دو رشیای
- معادل فارسی: مثل پیرزنی است که دوغش ریخته باشد. کنایه از غرغر زیاد.
- نان ها  تیولو نه وسیولو

) معادل فارسی: نان به پیشانی است نه به سیبل. کنایه از روزی به قسمت می باشد نه به گردن کلفتی

 تجمع مساکن روستایی بر حسب شرایط اقلیمی و خصوصیات اجتماعی ممکن است چند صورت داشته باشد. درپاره‌ای از روستاها خانه‌های روستائیان در درون قلعه واقع است و دیوارهای بلندگلی آن را از اطراف احاطه می‌کند و چهار برج استوانه‌ای بلندتر از دیوار ، در چهار گوشه آن بنا شده است که نگهبانان قلعه ، شب‌ها و زمانی که بیم حمله اقوام بیگانه وجود داشت، در آن جای می‌گرفتند تا اهالی را از چگونگی هجوم دشمن باخبر سازند.

قلعه‌ها معمولا با یک دروازه بزرگ به بیرون ارتباط پیدا می‌کند و بربالای دروازه اتاقی است که جایگاه دروازه بان قلعه بوده است. شب‌ها دروازه را می‌بستند و پشت آن سنگ بزرگی می‌نهادند که کسی نتواند آن را باز کند. کلیه تاسیسات و ساختمان‌های عمومی ده مانند: حمام ، مسجد ، انبار عمومی ، طویله ، آغل و بهاربند (جایگاه شبانه تابستانی دامها) در درون قلعه واقع است. در اطراف دیوارهای بلند ، خانه‌های روستائیان کنار هم قرار دارد.

تقسیم روستاهای ایران ازلحاظ شکل سکونت

گونه اول
روستاهایی است که واحدهای مسکونی خانواده‌های روستایی به صورت مجتمع و انبوه بر گرد یکدیگر قرار گرفته‌اند و باغ‌ها و مزارع در اطراف آن گسترده است، بطوری که اگر از بالا به سیمای روستا نگاه کنیم دو قسمت جدا از هم را تشخیص می‌دهیم. قسمتی که در آن خانه‌های روستائیان مجاورهم قرار گرفته است و قسمت دیگر باغ‌ها و زمین‌های زراعی واقع است.

در روستاهای مناطق جلگه‌ای ، خانه‌ها بطور ساده کنار هم قرار گرفته ، گاه به هم متصلند و گاه نیز کوچه‌های تنگ و کج و معوج آنها را از هم جدا می‌سازند. دکان ، مسجد ، و پاره‌ای از اماکن و تاسیسات عمومی در قسمت مرکزی ده واقع است. باغچه‌ها و باغ‌ها مجاور خانه‌هاست و مزارع در اطراف آن ، در فاصله دور قرار دارند. در پاره‌ای روستاها مساکن روستائیان در دو یا چند نقطه متمرکز است و میان انها فاصله‌های کم و بیش زیادی وجود دارد. دهکده‌های لرینی (Larini) و لومار (Lumar) درمنطقه ایلام از این جمله‌اند. و گروه‌های روستانشین نسبت به هم نوعی جدایی مکانی دارند.

گونه دوم

روستاهایی است که خانه‌های روستایی بطور پراکنده و دور از هم در حاشیه‌های مزارع ، نخلستان‌ها و یا باغ‌ها واقعند. نمونه این قبیل روستاها را در مناطق گیلان ، بندرعباس و میناب می‌توان یافت.

سازمان بندی روستاها در جلگه گیلان

توزیع مساکن روستایی در گیلان به گونه‌ای است که از هر لحاظ با شکل آبادی‌های ایران مرکزی تفاوت دارد. دهکده‌ها از خانه‌های پراکنده و محله‌هایی تشکیل می‌شود که از نظر بافت مجزا از یکدیگرند و در مجاورت برنج زارها بطور پراکنده جای دارند. در ایران مرکزی وجود قلعه و تمرکز واحدهای مسکونی به منظور دفاع دسته جمعی اهالی در برابر حملات گروه‌های کوچنده مهاجم بوده است. اما برای ساکنان روستاهای حاشیه خزر پدیده ناامنی وجود نداشته است و در مقابل ضرورت حفظ مزارع برنج از گزند حیوانات بویژه گراز و نیز تراکم و تنوع کار در زراعت برنج و دشواری رفت و آمد در راه‌های گل آلود ، تنگ و باریک ایجاب می‌کند که خانه‌های روستایی در مجاورت مزارع برنج بطور پراکنده استقرار یابد.

عوامل تجمع و پراکندگی مساکن روستایی

عامل طبیعی

شکل سکونت در دهات با عوامل طبیعی چون آب و خاک ارتباط زیادی دارد. در نواحی کم آب و خشک و نیمه خشک که همکاری جمعی به منظور تهیه آب ضرورت پیدا می‌کند، عامل آب در تمرکز مساکن روستایی بیشترین تاثیر را دارد و مساکن روستایی به صورت مجتمع پدیدار می‌شود. مثلا وجود یک چشمه باعث می‌شود که روستائیان خانه‌های خود را در اطراف آن بطور متمرکز احداث کنند. در مناطقی که آب قنات استفاده می‌شود، شکل سکونت اغلب متمرکز است. در بسیاری از مناطق ایران در دشت‌های مرکزی و خراسان خاصه در قسمت جنوبی آن مهمترین عاملی که در الگوی سکونت و شکل آن موثر است آب و قنات است.

بدین ترتیب که خانه‌های ده در اطراف مظهر قنات به صورت مجتمع بنا شده است. در این مناطق طرز استفاده از قنات و شیوه آبیاری حتی در شکل سکونت قشرهای اجتماعی جامعه ده موثر است. عامل خاک نیز یکی دیگر از عواملی است که در تجمع خانه‌های روستائیان موثر است. کمی خاک و محدود بودن اراضی زراعی خصوصا در نواحی کوهستانی که عامل خاک اهمیت حیاتی دارد، سبب می‌شود که روستائیان اغلب به منظور صرفه جویی در زمین با هم بسیار نزدیک شوند و واحدهای مسکونی شان به هم متصل باشند و اراضی زراعی در محل دیگری به نسبت دور از محل مسکونی واقع است.

عامل ناامنی

عامل دیگری که در پیدایش روستاهای نوع متمرکز موثر بوده است، دفاع و پایداری در برابر نیروهای مهاجم و گروه‌های غارتگر بود که به صورت صحرانشینان ، ایلات و عشایر چادرنشین یا دسته‌هایی از دشمنان به روستاها حمله می‌کردند و زندگی مردم را به یغما می‌بردند. بدین ترتیب دهاتی که در معرض هجوم اقوام صحرانشین و یغماگر قرار گرفته‌اند، به ضرورت امر دفاع ، شکل متمرکز و مجتمع به خود گرفته‌اند. مثلا روستاهای واقع در دشت‌های شمالی اصفهان مانند گز (جز) حصار دارد و راه ورود به ده از دروازه‌های تنگ می‌گذرد، همچنین قسمت مرکزی مورچه خورت عبارت است از قلعه‌ای که محل سکونت روستائیان و نگاهداری احشام است.

عامل خویشاوندی و طابفه‌ای

پاره‌ای گروه‌ها که در میان آنها نظام خویشاوندی نیرومندی وجود دارد و یا اینکه از یک طایفه تشکیل شده‌اند، به تجمع گرایش بیشتری دارند و روستاهای متمرکز را بوجود آورده‌اند. سکونت اقوام ابتدایی در دهکده‌ها با روابط خویشاوندی ، آداب و رسوم و فرهنگ مشترک آنها ارتباط مستقیم دارد. افراد هر کلان که دارای یک «توتم» بودند و از فرهنگ مشترک واحدی پیروی می‌کردند، در یک جا به صورت مجتمع گرد می‌آمدند تا به راحتی بتوانند مراسم مذهبی ، جشن‌ها و آداب و رسوم مشترک خود را بطور جمعی انجام دهند.

عامل مالکیت

نوع مالکیت نیز از عواملی است که در تجمع و پراکندگی مساکن روستایی موثر است. در نقاطی که سابقا نظام بزرگ مالکی و ارباب - رعیتی حاکم بود، خانه‌های ده بیشتر متمرکز و مجتمع است. برعکس دردهاتی که به صورت خرده مالکی اداره می‌شد و از نظر آبیاری نیز دشواری وجود نداشته است، مساکن روستائیان اغلب بطور پراکنده و در میان مزارع ، نخلستانها و باغ‌ها قرار دارد. پس از پیدا شدن مالکیت‌های کوچک فردی ، درپاره‌ای از روستاها ، گرایش زیادی در جهت پراکندگی و تفرق واحدهای مسکونی مشاهده می‌شود.

نظام کار در خانوادده روستایی

 نگرش کلی

در خانواده سنتی روستایی فعالیت‌های تولیدی بوسیله اعضا و تحت سلسله مراتب و براساس نوعی تقسیم کار صورت می‌گیرد. هرکدام از اعضای خانواده مرد و زن و کودک در امر تولید وظیفه معینی را بر عهده دارند و برحسب قدرت و توانایی خود سهمی از کار را انجام می‌دهند. تقسیم کار در میان اعضای خانواده عمدتا برمینای جنس و سن است. با این حال زن و مرد در برخی موارد فعالیت مشترک دارند و کارها را با یکدیگر انجام می‌دهند.

سهم افراد خانواده سنتی روستایی در امر تولید خانگی

کار مرد

در راس خانواده روستایی پدر (مرد) قرار می‌گیرد. او دارای دو وظیفه عمده است که برای او دو نوع قدرت ایجاد می‌کند: یکی قدرت پدری و خانوادگی که هدف آن برقراری نظم و ترتیب و حسن رابطه میان اعضای خانواده و بالاخره ایجاد شرایط مناسبی است که فرزندان طبق الگوهای فرهنگی خاص جامعه و بر اساس ارزش‌های موجود و هنجارهای اجتماعی به نسبت ثابت روستایی پرورش شوند. دیگر قدرت مدیریت واحد بهره برداری خانوادگی است که هدفش ایجاد نظام کار در امور تولیدی است. اعضای خانواده تحت نظر پدر نیروهای خود را بطور متمرکز در جهت فعالیت‌های اقتصادی بکار می‌اندازند.

پدر قطع نظر از دو وظیفه خانوادگی و مدیریت تولیدی خانواده عملا فعالیت‌های اساسی زراعت نظیر شخم و آماده کردن زمین ، نهر کنی ، آبیاری ، مرز بندی ، ماله کشی ، بذر پاشی ، گوشه کشی ، درو ، دسته برداری ، خرمن کوبی و امور مشابه دیگر را برعهد دارد که معمولا در این زمینه‌ها از افراد فعال خانواده خاصه پسران جوان ، خویشاوندان ، همسایگان و یا کارگران زراعی هم کمک می‌گیرد. در امور مربوط به دام ، چون تهیه علوفه ، خیساندن کاه ، تعلیف دام ، دوشیدن شیر و تمیز کردن آغل ، اغلب مردان با همسران خود همکاری دارند.

کار زن

ارزشیابی دقیق از کار زن در خانواده سنتی روستایی امری دشوار به نظر می‌رسد، زیرا فعالیت زن در خانواده روستایی به گونه‌ای است که خانه داری و کارهای تولیدی را با هم انجام می‌دهد. زن در عین حال که خانه‌دار است و در نگاهداری و تعلیم و تربیت اطفال و ظیفه مهمی بر عهده دارد، در امور زراعی ، پرورش دام و طیور ، صنایع دستی و گاه در فروش محصول و خرید مایحتاج خانواده فعالیتهای مختلفی انجام می‌دهد. بررسی‌های انجام شده در هفت منطقه روستایی ایران میزان فعالیت تولیدی زنان را برابر 36.4 درصد نشان می‌دهد.

البته نوع و میزان فعالیت تولیدی زنان در مناطق مختلف روستایی متفاوت است. چنانچه میزان فعالیت زنان گروه سنی 65-10 ساله در روستاهای منطقه ساری 89.5 درصد ، همدان 42.3 درصد ، بیرجند 36.9 درصد و سنندج 20.1 درصد می‌باشد. در خانواده‌های کشاورز روستاهای ایلام حدود 65 درصد زنان گروه سنی 65-15 ساله به صنایع دستی و امور دامپروری اشتغال دارند و حال آنکه تنها 7 در صد آنان در امور زراعی با مردان خود همکاری دارند.

کار کودکان

در بررسی‌های جمعیت شناختی سن شروع بکار را 15 سالگی در نظر می‌گیرند. لکن این امر در جامعه روستایی به علت جوانی جمعیت و نیاز خانواده به نیروی کار انسانی ، کودکان نیز در فعالیتهای اقتصادی شرکت دارند. در واقع سن شروع بکار در خانواده روستایی مشخص نیست. کودکان از وقتی که توانایی انجام کاری را پیدا کردند، در امور اقتصادی به والدین خود کمک می‌کنند. شرایط خاص کار و زندگی خانواده کشاورز ایجاب می‌کند که از تمام نیرو و امکانات خود و حتی المقدور از نیروی کار کودکان در امور تولیدی استفاده شود.

نیاز به نیروی کار انسانی خاصه به هنگام کشت و برداشت به قدری اهمیت دارد که برخی از کودکان مدرسه رو در مواقع لزوم موقتا مدرسه را ترک می‌کنند و بکار گمارده می‌شوند و یا اصولا تحصیل را ناتمام گذاشته در امور تولیدی خانواده کار می‌کنند. می‌توان گفت که نیازهای خانواده به نیروی کار کودکان تاحد زیادی در این امر موثر است. همین امر گاه سبب می‌شود که کودکان تحصیلات خود را نیمه کاره ترک می‌کنند و در امور تولیدی خانواده بکار می‌پردازند.

دختران در سنین 9-8 سالگی با مشک‌های کوچک درآوردن آب به مادران خود کمک می‌کنند. در نظام ارزش‌های ایلی بعضی کارها برای بزرگسالان ناپسند است. در موقع دوشیدن شیواره‌ها کودکان خردسال بره‌ها و بزغاله‌ها را از مادر جدا نگاه می‌دارند تا شیر مادر را تمام نکنند. گله‌های گوسفند را غالبا پسران 10 ساله به بالا برای چرا به کوهستان می‌برند، میانگین سن چوپان در ایل بهمئی از 11 سال تجاوز نمی‌کند و این بدان دلیل است که تعداد گوسفندان خانواده زیاد نیست و از 30 تا 40 راس تجاوز نمی‌کند و پسران خانواده قادرند آن را به چرا ببرند

وضع مسکن در روستا

 واحدهای مسکونی خانواده‌های سنتی روستایی از یک سو تحت تاثیر اقلیم و شرایط محیط طبیعی است و از سوی دیگر با الگوی معیشت خانواده‌ها ارتباط دارد. بطور عمده خانواده‌های روستایی در ساختن مسکن از امکانات محیط پیرامون خود و مواد و مصالحی که طبیعت در اختیار آنان قرار می‌دهد، استفاده می‌کنند.

وضع مسکن در روستاهای مختلف ایران

وضع مسکن در روستاهای جنگلی

روستائیان ساکن دهکده‌های جنگلی در ساختن خانه‌ها بیشتر چوب بکار می‌برند، دیوارها ، کف و سقف اتاق چوبی است، حتی پوشش بسیاری از واحدهای مسکونی مناطق جنگلی از قطعه‌های تخته بطول 80 تا 90 و عرض 30 تا 40 و قطر 4 سانتیمتر به نام (Lat) تهیه می‌شود که در پشت بام به شکل خاصی آنها را روی هم سوار می‌کنند. در گیلان - بویژه ناحیه‌های جنگلی - استخوان بندی خانه‌های سنتی از جنس چوب و پوشش بام‌ها از مواد گیاهی (گالی) است.

وضع مسکن در روستاهای کوهستانی

در روستاهای مناطق کوهستانی سنگ و گل مصالح عمده ساختمان‌های سنتی را تشکیل می‌دهد. در دشت‌های مرکزی و سرزمین‌های حاشیه کویر ، خانه‌ها خشت و گلی و با دیوارهای ضخیم ساخته می‌شود و اغلب به صورت سقف گنبدی (ضربی) یا گهواره‌ای است تا گرمای محیط به درون اتاق نفوذ نکند. بر بالای بام بعضی خانه‌ها بادگیرهایی جهت تهویه هوا ‌ایجاد شده است.

وضع مسکن در مناطق نیمه خشک

در منطق نیمه خشک ‌ایران گاه ساختمانهای بلندی با حجم زیاد دیده می‌شود که در وسط کف آن حوض بزرگی وجود دارد. ‌این نوع بناها که به حوض خانه معروف است هوای خنکی دارد و تابستان‌ها برای حفظ بدن از گرمای طاقت فرسای محیط مورد استفاده خانواده قرار می‌گیرد. در اورازان دهکده‌ای از طالقان واحدهای مسکونی قدیمی ‌عمدتا گلی است، پوشش سقف خانه‌ها تیرچوبی و کاه گلی است و دیوارها تا کمر از سنگ و باقی با گل چینه است. در خانه‌های نوساز آجر و بعضا تیرآهن هم به کار رفته است. ویژگی اساسی مساکن روستایی ویژگی اساسی مساکن روستایی اختلاط فضای کار تولیدی و فضای مسکونی است.

مسکن‌های روستایی برخلاف مسکن‌های شهری تنها محل سکونت و استراحت خانواده نیست، بلکه به اقتضای نوع کارکرد اقتصادی خانواده ، مرکز نگاهداری و پرورش دام و طیور ، تولید فراورده‌های دامی‌ ، محل کارگاه صنایع دستی و نیز نگاهداری وسایل تولید و محصولات کشاورزی است. تقسیمات داخلی ساختمانها تا حد زیادی متاثر از نحوه معیشت خانواده‌ها ست. مثلا در روستاهای شمال ‌ایران زیر پوشش ساختمان فضای خالی به نام بام وجود دارد که روستائیان از آن به عنوان انبار جهت نگهداری لوازم زندگی ، وسایل تولید و محصولات تولیدی بویژه شالی (شلتوک) استفاده می‌کنند.

به علت بارندگی شدید و مداوم و رطوبت زیاد هوا ، خشک کردن شالی در فضای باز دشوار است و بام خانه برای نگهداری شالی محل مناسبی است و خانواده‌های روستایی معمولا شالی‌ها را در بام خانه انبار می‌کنند، تا هم از باران محفوظ بماند و هم در اثر حرارت اتاق که غالبا دارای بخاری یا اجاقی است که در آن به منظور گرم نگهداشتن اتاق در موقع ضروری و پخت و پز آتش می‌افروزند به تدریج خشک می‌شود و نمی‌پوسد. همچنین در بام برخی طویله‌ها ، کاه ، علوفه و خوراک دام‌ها و چهارپایان را نگهداری می‌کنند و در برخی از خانه‌های قدیمی‌ زیر اتاق نشیمن طویله‌ای وجود دارد که دام‌ها و چهارپایان به هنگام زمستان در آنجا نگاهداری می‌شوند تا از سرما محفوظ بمانند. در گذشته به علت وجود نا امنی‌هایی که در روستاها وجود داشت، با نگاهداری دام‌ها و چهارپایان در ‌این محل از دستبرد محفوظ می‌ماندند.

شرایط تغییر و دگرگونی در وضع مساکن روستایی

در سال‌های اخیر تغییرات و دگرگونی‌های زیادی در وضع مسکن‌های روستایی پدید آمده است. بر اثر بهبود نسبی وضع اقتصادی خانواده‌ها در نتیجه افزایش قیمت محصولات کشاورزی و نیز به دست آوردن در آمدهای غیر کشاورزی ، کم و بیش نوسازی در روستا آغاز گردید و گروه‌های زیاد از خانواده‌های روستایی در واحدهای مسکونی خود تغییراتی ‌ایجاد کرده‌اند.

بعد از انقلاب بر اثر توجه روستایی به وضع سکونت خود ، کمبود مسکن چه از نظر کیفی و چه از لحاظ کمی ‌در روستا احساس شد و خانواده‌های روستایی به احداث خانه‌های جدید اقدام کرده‌اند. وجود خانه‌های نوساز آجری با پوشش ورقه‌های آهن سفید ، آسفالت یا موزائیک در کنار اتاق‌های گلی و جگن پوش و کاهگلی و نیز حداث خانه‌های ویلایی به سبک خانه‌های شهری نمونه‌ای از ‌این تغییرات است.

معرفی اسامی قسمتهای مختلف روستا

قسمت دوم

1-بان چیمان: منطقهای خوش آب و هوا است که دارای چشمه ای آب است در قدیمها آب آن زیاد بو باغهای قشنگی در جلوی این چشمه قرار داشت ولی در حال حاضر بعلت خشکسالی تعداددرختان ان کمتر شده است و مفرج گاه خوبی برای تفریح واستراحت در فصل بهار وتابستان میباشددر زمانهای نه چندان قدیم بوستان گرکه های آن زبان زد تمام مردم منطقه بود تعداد زیادی از مردم روستا روز سیزده بدر را دراین منطقه به غروب میرساندند

2-شمال بشی: به زمینهای حد فاصل بان چیمان تا بانرقان را  شمال بشی مینامند وعلت نامگذاری اینمنطق از زمینها به این علت است که در هنگام تقسیم اراضی زمینهای این منطقه بصورت افق در دامنه کوه لوجار قرار گرفته است زمینهای این منطقه نسبتا" حاصلخیز میباشت این منطقه از جنوب به جال هنجیریل و از شمال به کوه لوجار ختم میشود زمینهای این به شکل مثلث میباشد که قائده ان در شمال ودر دامنه کوه کوجار قرارر دارد و رائس آن از برخورد دره بان چیمان ودره چال هنیجیریل به وجود می آید در قسمت پاین این زمینه یک اصله درخت زالزالک قراردارد که مشهور میباشد

3- بانرقان: منطقه ای سنگلاخی است که بر خلاف شمال بشی راس آن به صرف بالا و قائده ان در پاین میباشد که در قسمت ظلع جنوب غربی این منطقه روستای وندرنی علیا قرار دارد در این منطقه هرچه بطرف راس میروی زمین زراعی کمتری وجود دارددرقسمت رائس آن چشمه آبی وجد دارد که از سال های قدیم تاامسال آب آشامیدنی روستا از آنجا تامین میشد تا چند سال پیش باغه معروف پای چمن در قسمت شمال روستا قرارداشت که در چند سال اخیر بعلت خشکسالی درختهای آن به کلی خشک شده وحالا به صورت زمین زراعی در آمده است

بسمه تعالی

اسامی قسمتهای روستا

قسمت اول

سلام به تمامی هم روستائی های عزیزم در سرتاسر کشور عزیزمان جمهوری اسلامی ایران امروز می خواهم تعدادی از اسامی زمینها کوها وجوهای آب را برایتان یاد آور شوم اول از پائین روستا شروع میکنم

1-شخصگه: پلی است بین روستای ساکنه و وندرنی علیا این قسمت توسط مرحوم مشهدی صیدمراد محمودی نامگذاری شد و مدت زمانی مکانی زیارتی محسوب میشد که حالا  اپری زان باقی نمانده است

2-جویله شاجو:جوب شاهجو این جوب دقیقا" از پائین روستا سرچشمه میگرد وتا روستای وندرنی سفلی ادامه پیدا میکند و از پرآب ترین جوبهای روستا میباشد

3-چال چنار: منطقه ای بین روستای ساکنه و وندرنی علیا میباشد که زمینهای حاصلخیزی دارد ولی آب جوبهای آن بسیار کم است وبیشتراین زمینه دیم هستند واین قسمت توسط دو جوب اب مشروب میشود 1-جویلیه باریکه2- جویلیه جنار

4- خوشه رته: تپهای است کهاز شمال غربی روستا بصورت سعودی تا خورتاو ساکنه ادامه پیدامیکند که در بهار هرسال بچه برای چیدن کنکر و پیشوک حتما سری به آنجا میزنند وهرکس که این را بخواند حتما مدتی در فکر بچه گی خودش فروخواهد رفت ویادسیخ دزدیه ازروی تنورمادرش میافتد که با خودش به خوشه رته برده است

Powered By
  BLOGFA.COM